Memurların emekli yaşı, maaşı ve ikramiyesi nasıl hesaplanır? Sorusu özellikle emekliler ya da onların yakınları tarafından sorulan bir konudur.
Memurların emeklilik yaşlarını hesaplama esnasında belirli dönemler önemlidir. Özellikle 2008 ardından işe giren memurların emekli olmasında koşullar daha zor olabilmektedir. Ayrıca, kadınlarda ve erkeklerde emeklilik yaş ve süreleri farklı olabilmektedir.
Kadın memurlar, erkekler göre daha erken yaşta emekliye ayrılabilmektedir. Bunun dışında emekli olma şartları da farklılaşabilmektedir.
Emeklilik Yaşının Hesaplanması
Emekli maaşı hesaplaması esnasında ilk olarak yaş hesaplaması bilinmelidir. Genel anlamda emeklilik yaş tablosunda 3 önemli tarih vardır. Genel anlamda bunlar şöyledir:
- 8 Eylül 1990 öncesi
- 8 Eylül 1999 ve 30 Nisan 2008
- 01 Mayıs 2008
Memurlar hangi dönemde memur olarak görevlerine başlamışsa, devlet memurlarının emeklilik yaşı farklı kriterlere tabi olabilmektedir. Ancak 1 Mayıs 2008 ardından işe giren memurlarda şartlar, bu dönemde çıkan kanunda belirtilen şartlara göre tespit edilmektedir.
Bunun dışında yaş haddi de vardır. Yaş haddi ile emekli olmak için memurların azami şekilde görev yapabilecekleri ödeme süresini belirli bir yaşla tespit edilmesi, söz konusu yaşı doldurması ardından görevi artık yapamayacakları tespit edilmelidir.
Yaş Şartları ve Kademeli Geçişler
Emeklilik yaşının hesaplaması kadın ve erkeklerde farklılık göstermektedir. 23 Mayıs 2002 itibariyle erkek memurların, emekliliği hak edebilmesi için 25 senelik hizmet süresini bitirmesi için gerekli süre iki sene veya iki yıldan azsa, prim ödemesi gereken süre 25 yaştır. Tamamlanması gereken yaş ise 44 olarak belirlenmiştir.
Bununla birlikte 23 Mayıs 2002 itibariyle erkeklerin emekliliği hak edebilmesi için 25 senelik hizmet süresini bitirmesi için gerekli süre 2 seneden fazla, 3 yıl 6 ay veya daha azsa prim ödemesi gereken süre 25 yıldır. Tamamlanması gereken yaş ise 45’tir.
Hizmet Süresi ve Prim Gün Sayısı
Emeklilik yaşının hesaplanması esnasında, tarihlere göre yaşlar farlılık gösterebilmesidir. 23 Mayıs 2002 itibariyle erkek memurların emekliliği hak etmesi için 25 senelik hizmet süresini bitirmede gerekli süre 3 sene 6 aydan fazla, 5 yıl veya daha azsa prim ödemesi gereken süre 25 sene, tamamlaması gereken yaş ise 46’tır.
Aynı tarih itibariyle, erkek memurların emekliliği hak edebilmesi için 25 senelik hizmet süresini bitirmek için gerekli süre 5 seneden çok, 6 yıl, 6 ay veya daha azsa prim ödemesi gereken süre 25 senedir. Tamamlanması gereken süre ise 47’dir.
Kadınlarda emeklilik yaşı hesaplaması ise farklıdır. Kadın memurlar 1 Mayıs 2008 ardından ilk kez memur olarak çalışmaya başlamışsa, birinci şart 25 tam sene, yani 9 bin prim ödeme gün sayısını doldurmaktır.
31 Aralık 2005 senesine dek 9 bin prim ödeme koşulunu bitiren kadınlar 58 yaşında emekliliğe hak kazanabilmektedir.
Emekli Maaşının Hesaplanması
Emekli maaşının hesaplanması nasıl yapılır? Sorusu da yaş çerçevesinde sorulan konulardan bir tanesidir. Bu hesaplama genel anlamda,
- Sigortalının çalıştığı süre
- Prim ödeme gün sayısı
- Ortalama aylık kazanç
Gibi hususlara göre değişmektedir. 2008 sonrası dönemde aylık bağlama oranı 25 sene için yüzde 50’ye dek indirilmiştir. Söz konusu dönemde emekli olacak kişilerin maaşları, diğer dönemlere göre daha düşük olabilmektedir.
2000-2008 arası ise farklıdır. Söz konusu dönemde siste değişmiş, aylık bağlama oranı 25 sene için %65’e indirilmiştir. Emekli olanların maaşları 2000 öncesine göre düşük olabilmektedir.
Brüt Maaş ve Katsayılar
4A emekli maaşı hesaplama esnasında ele alınan bir takım konular vardır. Bunlar genel anlamda çalışılan süre ve gün sayısıdır. Bunlar,
- 2000 öncesi
- 2000-2008 arası
- 2008 sonrası
Olmak üzere 3 ayrı dönemdir. 2008 sonrası dönemde hesaplama şu formül üzerinden gerçekleştirilmektedir.
- Aylık kazancın ortalaması ve bağlanma oranından faydalanılır. Formülü aylık Kazancın Ortalaması x Bağlanma Oranı = 4A Emekli Maaşı
Bununla birlikte farklı dönemlerde farklılaşmaktadır. Çünkü 2000-2008 arası güncelleme katsayısı ve aylık bağlama oranı kullanılır. Güncelleme Kat Sayısı x Aylık Bağlama Oranı = 4A Emekli Maaşı burada ele alınan formüldür.
Ek Ödemeler ve Kesintiler
Emekli maaşı kesintileri de maaş hesaplamasında önemli bir konudur. Genel anlamda emekli maaşı üzerinden kesinti olabilir. Ancak bu vergi-gelir vergisi için gerçekleştirilmemektedir. Emekli maaşlarından gerçekleştirilen kesintiler,
- İlaç
- Muayene
- Sağlık hizmetleri
Üzerinden gerçekleştirilmektedir.
Emekli İkramiyesinin Hesaplanması
Emekli ikramiyesi hesaplama maaş ve yaş kadar önem gösterilen konulardan bir tanesidir. Emeklilik ikramiyesine dair hesaplama sistem ve esasları, 5434 sayılı Kanunun 89. maddesinde yer almaktadır.
Hizmet Yılına Göre İkramiye Miktarı
25 hizmet yılı olan emekli aylığı 1000 lira ise emekli ikramiyesi 25 bin lira şeklindedir. Bununla birlikte emekli ikramiyesinde 30 hizmet senesi şartı kalkmıştır.
İkramiye Ödeme Süreci ve Başvurusu
Emeklilik ikramiyesine dair hesaplama sistem ve esasları 5434 sayılı Kanun’un, 89. Maddesinde belirtilmiştir. Ödeme süreci ve başvurular hakkında bilgilenme için ayrıntılı olarak inceleme yapabilirsiniz.